دربار خوارزمشاه مىزيسته است . وفاتش در اصفهان در سال 420 واقع شده است . تاريخ تولدش معلوم نيست ولى مىگويند عمر طويل يافته است « 1 » از ابوحيان توحيدى نقل شده كه ابن مسكويه مدتى نزد ابوالخير شاگردى كرده است « 2 » . بعضى مىگويند نزد ابوالحسن عامرى نيز تحصيل كرده است « 3 » ولى اين نقل با آنچه از معجم الادباء نقل شده - كه در مدت پنج سال اقامت ابوالحسن عامرى در رى به نزد عامرى نرفت و گويى ميان آنها سدى بود - منافى است « 4 » داستان حضور ابن سينا به مجلس ابن مسكويه و افكندن گردويى پيش او كه مساحت اين گردو را تعيين كن و گذاشتن ابن مسكويه كتاب اخلاقى طهارة الاعراق خود را نزد ابن سينا و گفتن اين كه تو به اصلاح اخلاقت از من به تعيين مساحت اين گردو محتاجترى ، معروف است . بوعلى به حكم اين كه كمتر كسى از معاصران خويش را گرامى مىداشته و وقعى مىنهاده ، دربارهء ابن مسكويه نيز گفته مسأله‌اى با او در ميان گذاشتم و هرچه كوشش كردم نتوانست بفهمد . ابن مسكويه ، خودش يا پدرش ( على الاختلاف ) زردشتى بوده و مسلمان شده و به عقيدهء بعضى شيعه بوده است . قدر مسلّم اين است كه تمايل شيعى داشته است . از معروفترين كتابهاى او تجارب الامم در تاريخ و الفوز الاصغر در فلسفه و طهارة الاعراق در اخلاق است . 2 . ابوريحان محمد بن احمد بيرونى خوارزمى . از شخصيتهاى درجهء اول فرهنگ و تمدن اسلامى است . از نظر برخى مستشرقين ، در تمام جهان اسلام نظير ندارد . رشتهء تخصصىاش رياضيات ، نجوم ، تاريخ ، هيئت ، داروشناسى ، بررسى عقايد و اديان اقوام و ملل و امثال آنها بوده . چندين كتاب تحقيقى نفيس آفريده كه جهان هنوز به اعجاب در آنها مىنگرد از قبيل تحقيق ماللهند ، الاثار الباقية ، قانون مسعودى و غيره . بيرونى در سال 362 متولد شده و در 442 درگذشته است . او زبانهاى يونانى و سريانى ، علاوه بر زبان فارسى و زبان عربى و زبان خوارزمى - كه زبان مادرى او بوده - مىدانسته است . زبان عربى را بهترين زبانها براى مسائل علمى مىداند و

--> ( 1 ) . نامهء دانشوران ، ج 1 / ص 83 . ( 2 ) . بيست مقالهء قزوينى ، ج 2 / ص 145 . ( 3 ) . سه حكيم مسلمان ، ص 27 . ( 4 ) . فلاسفهء ايرانى ، ص 182 . در حال حاضر اين جلد از معجم الادباء نزد من حاضر نيست كه مراجعه كنم .